Χιλιασμός

Το παρακάτω κείμενο δανείστηκα από την ελληνική "Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια" (http://el.wikipedia.org/wiki/Χιλιασμός) και είναι δουλειά του χρήστη Agapornis. Στο πρωτότυπο θα βρείτε λειτουργικά λινκς και ωραία εικονογράφηση.

Ο χιλιασμός ειναι μυστικοθρησκευτική αντίληψη, που εκφράζει πίστη στην έλευση μιας χιλιετούς εγκόσμιας βασιλείας του Χριστού πριν από την τελική κρίση. Κατά τη χιλιετή αυτή βασιλεία θα υπάρχει ειρήνη κι ευτυχία για όλους τους δίκαιους, τους ζωντανούς και τους αναστημένους νεκρούς.

Πίνακας περιεχομένων

  • 1 Προέλευση
  • 2 Κατηγορίες χιλιασμού και "αχιλιασμός"*
  • 3 Προ-χιλιασμός και Χιλιασμός στους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού
  • 4 Ο Χιλιασμός το Μεσαίωνα
  • 5 Ο Χιλιασμός στη Μεταρρύθμιση
  • 6 Ο Χιλιασμός μετά τον 19ο αι.
  • 7 Παραπομπές
  • 8 Βιβλιογραφία

Προέλευση

Η αντίληψη του χιλιασμού έχει εβραϊκή προέλευση και είναι στενά συνδεδεμένη με τις μεσσιανικές ιδέες και την πίστη στην ανάσταση των νεκρών , χωρίς όμως να χαρακτηρίζει απαραίτητα όλες τις θρησκευτικές ομάδες που πιστεύουν σε ανάσταση νεκρών και στον μεσσία. Παράλληλα, τάσεις συναφείς με τον χιλιασμό εμφανίζονται και εκτός των ορίων του χριστιανισμού , όχι φυσικά με την αυστηρή έννοια του όρου, αλλά με την ευρύτερη σημασία της σωτηριολογικής προσδοκίας. [1] Όσον αφορά το χριστιανικό χώρο, η πηγή του χιλιασμού βρίσκεται στο βιβλίο της Αποκάλυψης και συγκεκριμένα στο απόσπασμα 20,1-10 το οποίο περιγράφει τη Δευτέρα Παρουσία . Κατά το απόσπασμα αυτό, ο Ιησούς πρόκειται να κατέβει στη γη, να φυλακίσει τον Σατανά και να βασιλεύσει επί χίλια έτη με τη συμμετοχή των αναστημένων χριστιανών μαρτύρων. Μετά το τέλος της χιλιετούς περιόδου, ο Σατανάς θα απελευθερωθεί και τότε πρόκειται να λάβει χώρα η έσχατη μάχη του καλού με το κακό, η οποία θα οδηγήσει στο τέλος του κόσμου με τη νίκη του Θεού και την οριστική κρίση όλου του ανθρωπίνου γένους. Εκτός από αυτή την προφανή καταγωγή του χιλιασμού, μπορούν επίσης να ανιχνευθούν επιρροές από την ταλμουδική παράδοση και το μεσσιανικό ιουδαϊσμό , αλλά και από μη χριστιανικές κοσμολογίες της ανατολικής Μεσογείου, όπως π.χ. ο ζωροαστρισμός .

Κατηγορίες χιλιασμού και "αχιλιασμός"*

Ο προχιλιασμός (Premillennialism) ερμηνεύει την Αποκάλυψη Ιωάννη κυριολεκτικά. Σύμφωνα με αυτόν, η καταστροφή του κόσμου είναι απαραίτητη για να σωθεί η ανθρωπότητα και να αρχίσει μια εποχή ειρήνης πάνω στη γη. Αναφέρεται και ως καταστροφικός χιλιασμός (catastrophic millennialism) κι εκφράζει γενικά μια απαισιόδοξη θεώρηση της σύγχρονης κοινωνίας. Ο μετα-χιλιασμός (Postmillennialism), που αναφέρεται και ως προοδευτικός χιλιασμός, ερμηνεύει λιγότερο κυριολεκτικά τη Βίβλο. Οι μεταχιλιαστές θεωρούν τη χιλιετία σαν μια χιλιετή περίοδο επικράτησης των χριστιανικών ιδεωδών, που θα τελειώσει με την επιστροφή του Χριστού. Με αυτή την ερμηνεία, η χιλιετία δεν θ' αρχίσει ξαφνικά, ως αποκάλυψη, αλλά σταδιακά μέσω των ανθρώπινων προσπαθειών. Οι μεταχιλιαστές πιστεύουν ότι μέσω της κοινωνικής μεταρρύθμισης και με την τήρηση των χριστιανικών ιδεωδών, θα οικοδομηθεί η βασιλεία του Θεού επί της γης και ο Χριστός θα επιστρέψει. Τότε ο Χριστός θα νικήσει τον σατανά σε μια τελική μάχη, όπως αναφέρεται στο βιλίο της Αποκάλυψης. Μερικοί Μεταχιλιαστές πιστεύουν ότι η χιλιετία έχει ήδη αρχίσει. Κατά τον Αχιλιασμό (Amillennialism), που αποτελεί την κυρίαρχη άποψη κατά το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του Χριστιανισμού, είναι η πίστη ότι οι βιβλικές αναφορές στη χιλιετία είναι αποκλειστικά μεταφορικές και ότι δεν θα υπάρξει επίγεια χιλιετής βασιλεία. Μερικοί αχιλιαστές πιστεύουν ότι η χιλιετής βασιλεία του Χριστού συμβαίνει στις καρδιές των πιστών. Άλλοι πιστεύουν ότι η χιλιετία της Αποκάλυψης αφορά την Βασιλεία των Ουρανών.

*προσπάθεια απόδοσης στα ελληνικά του αγγλικού όρου Amillennialism

Προ-χιλιασμός και Χιλιασμός στους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού

Οι χιλιαστικές αντιλήψεις ήταν ευρύτατα διαδεδομένες στους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού και κάποιες φορές είχαν ως οπαδούς σημαντικές προσωπικότητες. Χαρακτηριστική είναι η λεγόμενη "Νέα Προφητεία", κίνημα που διαδόθηκε στη Φρυγία και στο οποίο ηγήθηκαν ο Μοντανός (από τον οποίο και η ονομασία της κίνησης " μοντανισμός ") και οι εκστατικές προφήτισσες Πρίσκιλλα και Μαξιμίλλα. Το 177 οι μοντανιστές αφορίσθηκαν, γεγονός το οποίο όμως δεν εμπόδισε την εξάπλωση του κινήματος μέχρι τη Θράκη , αλλά και τη βόρεια Αφρική και τη Γαλλία , όπου επιβίωσε μέχρι τον 4ο αι. « Η Δευτέρα Παρουσία », από τη Μονή Αγίου Παντελεήμονος του Νομού Ηρακλείου . (17ος αι.) (Μουσείο Ιερών Εικόνων και Κειμηλίων Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης ) Ο Tερτυλλιανός , ο Λακτάντιος , ο Μεθόδιος , και ο Απολλινάριος Λαοδικείας ήταν υπέρμαχοι προ-χιλιαστικών πεποιθήσεων. [2] (αρχείο PDF). Επιπροσθέτως, σύμφωνα με τον Rev. and Dr. Francis Nigel Lee τον "περιστασιακό χιλιασμό του Ιουστίνου " ακολούθησε ο Ποθεινός το 175 μ.Χ. και πιθανώς ο Ειρηναίος (γύρω στο 185 μ.Χ.) παρότι ο Ιουστίνος ο Μάρτυς , συζητώντας τις δικές του προ-χιλιαστικές απόψεις στο έργο του "Διάλογος με τον Εβραίο Τρύφωνα" στο κεφ. 110, παρατήρησε ότι αυτές δεν ήταν απαραίτητες στους Χριστιανούς: "Παραδέχτηκα προηγουμένως ότι εγώ και πολλοί άλλοι είμαστε αυτής της γνώμης, και (πιστεύω) ότι κάτι τέτοιο θα λάβει χώρα, όπως βέβαια γνωρίζεις. Αλλά από την άλλη, σου κοινοποίησα ότι πολλοί που ανήκουν στην αγνή κι ευσεβή πίστη, και είναι αληθινοί Χριστιανοί, σκέφτονται αλλιώς". [3] Γύρω στο 220 μ.Χ., υπήρχαν κάποιες ελαφρές προ-χιλιαστικές επιρροές στον Τερτυλλιανό . Από την άλλη, "χριστιανικές χιλιαστικές ιδέες" εξέφρασε πραγματικά το 240 μ.Χ. ο Κομμοδιανός , το 250 μ.Χ. ο λόγιος και επίσκοπος της Ιεράπολης Παπίας Νέπως (με περιγραφές για την ασυνήθιστη ευφορία της γης κατά την χιλιετία), το 260 μ.Χ. ο σχεδόν άγνωστος Κορακίων, και το 310 μ.Χ. ο Λακτάντιος . [4] Ο Μελίτων Σάρδεων χαρακτηρίζεται συχνά ως εκπρόσωπος του προ-χιλιασμού τον 2ο αι, [2] , επειδή ο Ιερώνυμος [Σχολ. στον Ιεζ. 36] και ο Γεννάδιος [De Dogm. Eccl., Ch. 52] επιβεβαιώνουν ότι ήταν χιλιαστής. [3] . [5] Αρκετές εκκλησιαστικές σύνοδοι αλλά και εξέχουσες φυσιογνωμίες του χριστιανικού χώρου, όπως ο Κλήμης , ο Ωριγένης , ο Ευσέβιος , και ιδιαίτερα ο Αυγουστίνος , κ.ά., ασχολήθηκαν με το χιλιασμό και την καταδίκη του. Τελικά ο Χιλιασμός καταδικάστηκε ως αίρεση τον 4ο αι. μ.Χ. από την Εκκλησία, η οποία στη Σύνοδο της Νικαίας συμπεριέλαβε στο " Σύμβολο της Πίστεως " τη φράση "ου της Βασιλείας ουν έσται τέλος" , ώστε να αποκλείσει την ιδέα μιας βασιλείας του Θεού που θα διαρκούσε κυριολεκτικώς για 1000 χρόνια. Παρά την πίστη μερικών συγγραφέων στον Χιλιασμό, επρόκειτο για μια περιορισμένη μειοψηφία μέσα στην σχεδόν καθολική καταδίκη του δόγματος αυτού. Στις χιλιαστικές ιδέες που εξέφρασε τον 5ο αι. ο Λατίνος ποιητής Κομμοδιανός, συναντούμε για πρώτη ίσως φορά τη μετατροπή των φαντασιώσεων εκδίκησης και θριάμβου σε άμεση προτροπή για ένοπλο λαϊκό ξεσηκωμό προς επίσπευση της έλευσης της χιλιετίας, πράγμα που έγινε σε επόμενους αιώνες. Ο Χιλιασμός το Μεσαίωνα Χιλιαστικές αντιλήψεις και κινήσεις έκαναν έντονη την εμφάνισή τους κατά το Μεσαίωνα, ιδιαίτερα δε όσο πλησίαζαν τα συμβολικά έτη 666 και 1000. Χαρακτηριστικό είναι το έργο του Τζοακίνο ντα Φιόρε και η αποκαλυπτική φιλολογία του Μεσαίωνα. Ο λαϊκός χιλιασμός του Μεσαίωνα ήταν κατά βάση ανατρεπτικός και ενέπνευσε διάφορες κοινωνικές εξεγέρσεις. Χιλιαστικά θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν επίσης τα αποκαλυπτικά οράματα τα οποία απεικόνισε ο Ολλανδός ζωγράφος Ιερώνυμος Μπος (1460-1516).


Ο Χιλιασμός στη Μεταρρύθμιση

Ωστόσο το σημαντικότερο από κοινωνική άποψη και έκταση χιλιαστικό κύμα ενέσκηψε τους 16ο και 17ο αι., μεταξύ των πιετιστών , και πρόκειτο να σταθεί καθοριστικό στη διαμόρφωση της λεγόμενης "αριστερής" Μεταρρύθμισης. Χαρακτηριστικό αυτού του σχεδόν πανευρωπαϊκού φαινομένου ήταν η σύνδεση της ιδέας της Δευτέρας Παρουσίας με κοινωνικά και πολιτικά αιτήματα των χαμηλών στρωμάτων, ειδικότερα δε με εξισωτικές, κομμουνιστικές αντιλήψεις. Αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις αυτού του προτεσταντικού χιλιασμού ήταν αφενός τα αναβαπτιστικά κινήματα τα οποία συνδέθηκαν συχνά με τοπικές λαϊκές εξεγέρσεις, όπως τον Πόλεμο των Χωρικών (1524-1525) και την κατάληψη του Μύνστερ (1534-1535) όπου πρωτοστάτησε ο Τόμας Μούντζερ. [4] , αφετέρου οι ριζοσπαστικές πουριτανικές σέκτες που έδρασαν κατά την Αγγλική Επανάσταση (1642-1648). Σύμφωνα με ορισμένους συγγραφείς, σ' αυτή την ιδιόμορφη έκφανση του χιλιασμού μπορούν να βρεθούν οι πηγές της σύγχρονης πολιτικής σκέψης, και συγκεκριμένα της διαμόρφωσης αφενός των νεοτερικών δημοκρατικών θεσμών ( Καρλ Μανχάιμ ), αφετέρου των επαναστατικών ουτοπιστικών οραμάτων ( Ερνστ Μπλοχ ). Ακμή γνώρισε και πιο μετά στη Γερμανία με την αίρεση των φίλων του Ναού .

Ο Χιλιασμός μετά τον 19ο αι.

Από το 19ο αι. και μετά ο χιλιασμός περιστέλλεται ως κοινωνικό φαινόμενο και εντοπίζεται στο αυστηρό δογματικό πλαίσιο ακραίων και ενδοστρεφών προτεσταντικών ή προτεσταντογενών ομάδων, όπως οι αντβεντιστές , οι Μάρτυρες του Ιεχωβά , οι πεντηκοστιανικές κινήσεις κ.ά. Χιλιαστικές τάσεις εμφανίζονται και σήμερα στον Ρωμαιοκαθολικισμό, όπου η χιλιετής περίοδος ονομάζεται "αιώνας της Μαρίας". Αξιοπρόσεκτη είναι στην Ελλάδα η σχεδόν απόλυτη -και άκρως αντι-ιστορική- ταύτιση του όρου με τους Μάρτυρες του Ιεχωβά . Ερευνητές εντοπίζουν στοιχεία χιλιασμού στο "μεσσιανικό όραμα του χιλιετούς Ράιχ των Αρείων" και παρατηρούν ότι επηρεάζει ρεύματα σκέψης που εκ πρώτης όψεως δεν φίνεται να έχουν σχέση με αυτόν, όπως π.χ. "στην πίστη για τη μεσσιανική αποστολή του λευκού δυτικού ανθρώπου" και στην ιδεολογία του κομμουνισμού . [5]


Παραπομπές

  1. ^ Παραδείγματα αποτελούν παραδόσεις οι οποίες αναπτύχθηκαν στη διάρκεια της αποικιοκρατίας και της απόπειρας εκχριστιανισμού γηγενών πληθυσμών, όπως π.χ. οι "λατρείες κάργκο" στη νοτιοανατολική Ασία και την Πολυνησία , ο "χορός των φαντασμάτων" στη βόρεια Αμερική και ο ιδιόμορφος σαμανισμός των Τουπί-γκουαρανί στη νότια Αμερική, αλλά και μη χριστιανικές παραδόσεις, όπως ο επαναστατικός ταοϊστικός "Δρόμος της Υπέρτατης Ειρήνης", οι κινήσεις των Γαλάζιων Τουρμπανιών και η Εταιρεία του Λευκού Λωτού στην Κίνα, ορισμένες ομάδες του βουδισμού Χιναγιάνα , οι επαναστατικές κινήσεις της "Κοσμικής Ανανέωσης" στην Ιαπωνία κ.ά.

  2. ^ Taylor, Voice of the Church, σελ. 66; Peters, Theocratic Kingdom, 1:495; Walvoord, Millennial Kingdom, σελ. 120, κ.α.

  3. Richard Cunningham Shimeall, Christ's Second Coming: Is it Pre-Millennial or Post-Millennial? (New York: John F. Trow, 1865), σελ. 67. Βλ. και Taylor, σελ. 66, Peters, 1:495, Jesse Forest Silver, The Lord's Return (New York, et al.: Fleming H. Revell Co., 1914), σελ. 66; W. Chillingworth, The Works of W. Chillingworth, 12η έκδ. (London: B. Blake, 1836), σελ.714; κ.α.)

  4. ^ Ο THOMAS MUΕNTZER η σημαντικότερη μορφή του Αναβαπτιστικού κινήματος, φίλος και μαθητής του Λούθηρου , ήταν ένας από τους οργανωτές της μαχητικής πρωτοπόρας ομάδας των Αναβαπτιστών «ένωση των εκλεκτών» που είχε σαν άμεσο στόχο την κοινωνική επανάσταση, μια επανάσταση που θα προανήγγελλε την μέλλουσα κρίση. Ο «χιλιασμός, η ιδέα της κοινοκτημοσύνης και η εχθρότητα απέναντι στα κυρίαρχα στρώματα, πρωτεύοντα στοιχεία στα κηρύγματα του THOMAS MUNTZER βρήκαν ενθουσιώδη απήχηση στους αγρότες, τους χειροτέχνες και στους εργάτες ορυχείων» που επάνδρωσαν μαζικά τις τάξεις των αναβαπτιστών. Κορυφαία στιγμή αλλα και κύκνειο άσμα της επαναστατικής του φάσης του Αναβαπτισμού, που κράτησε μόνο 20 χρόνια, είναι η κομμούνα του Μύνστερ. Το 1533 «μια μαχητική ομάδα Αναβαπτιστών έφτασε στο Μύνστερ και πήρε μέρος στο κίνημα κατά του καθολικού επισκόπου, κίνημα που υποστήριζε ένα είδος κοινωνικής δημοκρατίας». Παρά την εκδίωξη του επισκόπου και την ανακήρυξη του Μύνστερ σε «Νέα Ιερουσαλήμ» πολύ γρήγορα οι αναβαπτιστές κήρυξαν «τη βίαιη επανάσταση με σκοπό την ίδρυση ενός επίγειου βασιλείου του θεού, χωρίς νόμους, δικαστές, ιδιωτική ιδιοκτησία και γάμο». "Ο λαϊκός ανατρεπτικός χιλιασμός του μεσαίωνα, της μεταρρύθμισης και της αναγέννησης δεν περίμενε την «έσχατη ώρα», διεκδικούσε «εδώ και τωρα» την σωτηρία. Μέσα στα πλαίσια της έκστασης και των οργίων «το ατομικό ξαναβυθίζεται στο ομαδικό προτάσσοντας την ενότητα της ζωής, … »,στοιχεία που μας οδηγούν σε μια μακρά διαδικασία πειραματισμών για την καθολική χειραφέτηση που συνεχίζονται στον ένα ή στον άλλο βαθμό, σαφώς με αλλα ιδεολογικά εργαλεία, έως στις μέρες μας". (Πηγή: Η «ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ» ΤΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ-ΜΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ Γ. ΒΛΑΧΟΥ «Η ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ»

  5. ^ Ο Χιλιασμός… τροφοδότησε τις σταυροφορίες και τις επιδρομές κατά της χριστιανικής και ισλαμικής Ανατολής. Λόγιος και λαϊκός ο μεσσιανισμός θα καταλήξει στην πίστη για τη μεσσιανική αποστολή του λευκού δυτικού ανθρώπου… η πίστη του αμερικανικού προτεσταντισμού στη μεσσιανική αποστολή των Αμερικανών θα συνεχίζεται να εκφράζεται πολλαπλά. Από την εξολόθρευση των Ινδιάνων έως τις ατομικές βόμβες της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι και την εξολόθρευση των Ταλιμπάν. Η πλέον παροξυστική μορφή ευρωπαϊκού ρατσισμού, ο ναζισμός θα τροφοδοτηθεί από το μεσσιανικό όραμα του χιλιετούς Ράιχ των Αρείων… ο κομμουνιστικός μεσσιανισμός θα επιχειρήσει να εκκοσμικεύσει τη μεσσιανική προσδοκία και με φορέα την καθολική τάξη των προλεταρίων να οδηγήσει όχι πλέον στο βασίλειο του Θεού αλλά της ισότητας επί της γης, αίροντας κάθε ‘πόνο και οδυρμό'.. σήμερα η ανθρωπότητα –παρόλο που αρχίζουν να επιβιώνουν μορφές του πολιτικο-θρησκευτικού μεσσιανισμού, όπως ο ισλαμισμός- βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα μορφή μεσσιανισμού, τον τεχνολογικό. Μια και η θρησκευτική μεσσιανική προσδοκία έχει εξασθενίσει και η κοινωνική δοκίμασε ένα ισχυρό πλήγμα, ο νέος Μεσσίας θα είναι η τεχνολογία, η οποία θα απαντήσει σε όλες τις προσδοκίες μας. Αυτός ο τεχνολογικός μεσσιανισμός θα εκφράζεται με τις προσδοκίες έλευσης του μετανθρώπου αλλά και θα επενδύεται με στοιχεία ανορθολογικά, μυστικιστικά ή ακόμα και… γελοιογραφικά. (Σωτήριος Δεσπότης, επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών - Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας, Σημειώσεις για τους φοιτητές του ελληνικού ανοιχτού πανεπιστημίου και [1] .

Βιβλιογραφία